Sıcak havalarda yaşlılar üzerindeki etkileri nelerdir?
Sıcak hava dalgaları; özellikle yaşlı bireylerde ölüm, hastaneye yatış, düşme, bilinç bozukluğu, kalp-damar ve solunum sistemi sorunları açısından ciddi risk oluşturur. Yaş ilerledikçe vücudun ısıyı düzenleme kapasitesi azalır; ayrıca kronik hastalıklar, kullanılan ilaçlar, susama hissinin azalması ve hareket kısıtlılığı gibi etkenler riski daha da artırır.
Yaşlılar neden sıcağa daha duyarlıdır?
Yaşlı bireylerde:
- Terleme kapasitesi azalabilir.
- Deri kan dolaşımı zayıflayabilir.
- Susama hissi azalır.
- Böbreklerin su-tuz dengesi düzenleme kapasitesi düşebilir.
- Kalp, sıcak stresine yeterince hızlı yanıt veremeyebilir.
- Yalnız yaşama, demans, hareket kısıtlılığı gibi sosyal/fonksiyonel sorunlar görülebilir.
Bu nedenle yaşlılar sıcak çarpmasına ve sıvı kaybına gençlerden daha kolay girer.
Başlıca sağlık etkileri
- Susuz kalma (dehidratasyon)
En sık görülen sorunlardan biridir.
Belirtiler:
- Halsizlik
- Baş dönmesi
- Ağız kuruluğu
- İdrar azalması
- Düşük tansiyon
- Bilinç bulanıklığı
İleri durumlarda:
- Böbrek yetmezliği
- Şok
- Ölüm gelişebilir.
- Sıcak bitkinliği ve sıcak çarpması
Sıcak bitkinliği
- Aşırı terleme
- Güçsüzlük
- Bulantı
- Baş ağrısı
- Kas krampları
Sıcak çarpması
Tıbbi acildir.
Belirtiler:
- Vücut sıcaklığının çok yükselmesi
- Bilinç değişikliği
- Konuşma bozukluğu
- Bayılma
- Nöbet
- Terlemenin durması (her zaman olmayabilir)
Özellikle yalnız yaşayan yaşlılarda ölüm oranı yüksektir.
- Kalp ve damar sistemi üzerindeki etkiler
Sıcak hava:
- Kalbin daha fazla çalışmasına yol açar.
- Nabzı artırır.
- Tansiyon dengesini bozabilir.
Bunun sonucu:
- Kalp yetmezliği kötüleşebilir.
- Kalp krizi riski artabilir.
- Ritm bozuklukları görülebilir.
- İnme riski artabilir.
Özellikle:
- Hipertansiyon
- Koroner arter hastalığı
- Kalp yetmezliği olan yaşlılar yüksek risk altındadır.
- Solunum sistemi sorunları
Sıcak hava genellikle:
- Ozon
- Partikül madde
- Hava kirliliği artışıyla birliktedir.
Bu durum:
- KOAH
- Astım
- Kronik bronşit
gibi hastalıkları ağırlaştırabilir.
- Böbrek sorunları
Sıvı kaybı:
- Böbreğe giden kan akımını azaltır.
- Akut böbrek yetmezliğine yol açabilir.
Özellikle:
- İdrar söktürücü kullananlar
- Diyabet hastaları
- Kronik böbrek hastaları risklidir.
- Nörolojik ve psikiyatrik etkiler
Sıcakta:
- Konfüzyon
- Dalgınlık
- Bilinç bulanıklığı
- Ajitasyon
- Uyku bozukluğu
görülebilir.
Demanslı yaşlılar:
- Su içmeyi unutabilir.
- Sıcaktan kaçınma davranışı gösteremeyebilir.
- Daha kolay kaybolabilir.
- Düşmeler ve kazalar
Sıcak nedeniyle:
- Tansiyon düşmesi
- Baş dönmesi
- Kas güçsüzlüğü
gelişebilir.
Bu da:
- Düşme
- Kalça kırığı
- Travma
riskini artırır.
Riski artıran ilaçlar
Bazı ilaçlar sıcağa toleransı azaltabilir:
- Diüretikler (idrar söktürücüler)
- Beta blokerler
- Antidepresanlar
- Antipsikotikler
- Antihistaminikler
- Parkinson ilaçları
- Bazı tansiyon ilaçları
Bu ilaçlar:
- Terlemeyi azaltabilir,
- Sıvı kaybını artırabilir,
- Tansiyon düşüklüğüne yol açabilir.
Sosyal risk faktörleri
Aşağıdaki durumlar riski ciddi artırır:
- Yalnız yaşamak
- Klimasız ev
- Üst kat/çatı katı evler
- Fakirlik
- Hareket kısıtlılığı
- Bakımevlerinde aşırı kalabalık
- Elektrik kesintileri
- Sosyal izolasyon
Yaşlıları korumak için neler yapılmalı?
Bireysel önlemler
Sıvı alımı
- Susamayı beklemeden su içilmeli.
- Düzenli sıvı tüketilmeli.
- Aşırı şekerli ve alkollü içeceklerden kaçınılmalı.
Ortam
- Serin ortamda kalınmalı.
- Gündüz perde/panjur kapatılmalı.
- Klima veya vantilatör kullanılmalı.
- Günün en sıcak saatlerinde dışarı çıkılmamalı.
Giyim
- Açık renkli
- İnce
- Bol kıyafetler tercih edilmeli.
Aktivite
- Ağır fiziksel aktiviteden kaçınılmalı.
- Egzersiz sabah erken veya akşam yapılmalı.
Toplumsal ve kamusal önlemler
Gelişmiş ülkelerde uygulanan önemli yöntemler:
- Erken sıcak hava uyarı sistemleri
- Yaşlı izlem programları
- Ev ziyaretleri
- Serinleme merkezleri
- Bakımevlerinde sıcaklık protokolleri
- Telefonla günlük kontrol sistemleri
Özellikle 2003 Avrupa sıcak hava dalgasından sonra birçok ülkede “heat-health action plan” sistemleri geliştirilmiştir.
En önemli alarm belirtileri
Aşağıdaki durumlarda acil tıbbi yardım gerekir:
- Bilinç bulanıklığı
- Bayılma
- Konuşma bozukluğu
- Şiddetli halsizlik
- Nefes darlığı
- Göğüs ağrısı
- Çok yüksek ateş
- İdrar yapamama
- Nöbet
cevresagligi.org’da yayımlanan yazılardan kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir
