Atık kâğıt ithalatı, başta çevre kirliliği ve tehlikeli maddelere maruz kalma olmak üzere çeşitli halk sağlığı riskleri oluşturabilir. Başlıca riskler aşağıda özetlenmiştir:
- Tehlikeli maddelerle kirlenme
Atık kâğıtlar genellikle ağır metaller (kurşun, kadmiyum, cıva), baskı mürekkepleri, yapıştırıcılar ve hatta hasta-eder (patojen) mikroplar gibi zehirli kimyasallar içerir. Uygun şekilde işlenmediğinde, bu kirleticiler toprağa ve suya sızarak insan sağlığı için risk oluşturabilir. ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), kâğıt geri dönüşüm akışlarının mürekkep, boya ve kaplamalardan kaynaklanan tehlikeli maddelerle kirlenebileceğini belirtmektedir (1). Bir araştırma, kâğıt geri dönüşüm tesislerinin solunum yolu hastalıklarını kötüleştirebilen uçucu organik bileşikler (VOC) ve partikül madde saldığını ortaya koymuştur (2).
- Mikrop ve hasta-eder (patojen) etkilenimi
Atık kâğıtlar, uygunsuz depolama veya nakliye sırasında kontaminasyon nedeniyle bakteri, küf ve virüs taşıyabilir. İşlenmemiş atık kâğıtla çalışan işçiler enfeksiyon riski altındadır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), kötü yönetilen atık akışlarının patojenlere ev sahipliği yapabileceğini ve bunun da iş sağlığı risklerini artırabileceğini vurgulamaktadır (3).
- Geri dönüşüm işlemlerinden kaynaklanan hava kirliliği
Atık kâğıtların yakılması veya işlenmesi, akciğer kanseri, kardiyovasküler hastalıklar ve gelişimsel sorunlarla bağlantılı olan ince partikül madde (PM2.5), dioksin ve furanların salınmasına neden olabilir. Avrupa Çevre Ajansı, emisyonlar uygun şekilde kontrol edilmediği takdirde kâğıt geri dönüşüm tesislerinin yerel hava kirliliğine katkıda bulunduğunu bildirmektedir (4).
- Geri dönüşüm işçilerinde kimyasal etkilenim
Geri dönüşüm tesislerindeki işçiler, termal kâğıt fişlerden kaynaklanan bisfenol A (BPA) gibi salgı-bozar bileşikler de dahil olmak üzere kimyasallara maruz kalma konusunda daha yüksek risk altındadır. Bir çalışma, geri dönüşüm işçilerinde hormonal bozukluklarla bağlantılı yüksek BPA seviyeleri tespit etti (5).
- Yasadışı atık dökümü (vahşi depolama bölgelerine, doğaya) ve çevresel adaletsizlik
Bazı ülkeler atık kâğıt ithal ettikleri halde uygun geri dönüşüm altyapısına sahip değildir. Bu durum, orantısız bir şekilde ötekileştirilmiş toplulukları etkileyen yasadışı vahşi depolamaya ve açık yakma işlemlerine yol açmaktadır. Kimi ülkelerde ithal atık kâğıtların vahşi depolama yapılan çöplüklerde veya yakma tesislerinde son bulduğu ve yakınlardaki toplulukları toksik madde etkisi altında bıraktığı görülmektedir.
Çin’in 2018 atık ithalat yasağı kısmen kirli kâğıt atıklarından kaynaklanan halk sağlığı endişelerinden kaynaklanıyordu. Bu karardan sonra ülkemizde atık kâğıt ithalatında artış eğilimi görülmektedir. Türkiye, özellikle ambalaj ve karton endüstrileri için dünyanın en büyük atık kâğıt ithalatçılarından biridir. 2022 İthalatı: 4,5 milyon metrik ton (MT) Başlıca atık kağıt kaynakları arasında ABD (~%30), İngiltere (~%15), Hollanda (~%10) bulunmaktadır (TÜİK; Eurostat 2023).
Atık kâğıt ithalatı, çalışanları, toplulukları ve ekosistemleri etkileyen kimyasal, mikrobiyal ve partikül tehlikelere yol açabilir. Bu riskleri azaltmak için uygun düzenlemeler, kirlilik taramaları ve güvenli geri dönüşüm uygulamaları şarttır. Ayrıca ithal edilen atık kağıt miktarı ile geri dönüşümle elde edilen kâğıt arasında makul bir ilişki olup olmadığı izlenmelidir. Bu yapılmazsa gelişmiş ülkelerin toksik atıklarının ülke çöplüklerine taşıyan tehlikeli bir köprü kurulması söz konusu olabilir (6).
Kaynaklar:
1.EPA (US) National Recycling Strategy, US, 2021.
- Chen et al, Organotin Release from Polyvinyl Chloride Microplastics and Concurrent Photodegradation in Water: Impacts from Salinity, Dissolved Organic Matter, and Light Exposure, Environmental Science & Technology, Vol 53,18,August 12, 2019
- WHO, Compendium of WHO and other UN guidance on health and environment,2024 update, Chapter 4, Geneva, 2024
- European Environment Agency (EEA) , EXHAUSTION White Paper – Exposure to heat and air pollution in Europe,https://www.exhaustion.eu/resources/exhaustion-white-paper, 5.3.2025.
- Gallo, F., Fossi, C., Weber, R. et al. Marine litter plastics and microplastics and their toxic chemicals components: the need for urgent preventive measures. Environ Sci Eur 30, 13 (2018). https://doi.org/10.1186/s12302-018-0139-z
- Güler, Ç., Elin çöplüğü olmayalım, Cumhuriyet, 18 Kasım 2018.
cevresagligi.org’da yayımlanan yazılardan kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir
